MƯỜI BÀI KHUÊ PHỤ THÁN

MƯỜI BÀI KHUÊ PHỤ THÁN

(Liên hoàn thập thủ)

Của cụ THƯỢNG TÂN THỊ

I
Chồng hỡi chồng! Con hỡi con!
Cùng nhau chia cách mấy năm tròn.
Bên trời góc biển (I) lơi chim cá (2).
Dạn gió dày sương tủi nước non.
Mộng điệp (3) khéo vì ai lẽo đẽo.
Hồn quyên (4) luống để thiếp chon von.
Ngày qua tháng lại trông đăm đẳm.
Muôn dặm xa xa mắt đã mòn.



II
Đã mòn con mắt một phương Âu (I).
Có thấy chồng con đâu ở đâu?
Dẫu được non xanh cùng biển tốt.
Khó ngăn gió thảm với mưa sầu.
Trách ai dắt nẻo không lừa lọc.
Khiến thiếp ra thân chịu dãi dầu.
Bớ bớ xanh kia (2) sao chẳng đoái.
Tấm lòng bứt rứt trót canh thâu.

III
Canh thâu chưa ngủ hãy còn ngồi.
Gan ruột như dầu sục sục sôi (1).
Nghĩa gá ấp iu (2) đành lỡ dở.
Công cho bú mớm (3) chắc thôi rồi.
Quyết gìn giữ dạ tròn sau trước (4).
Biết cậy nhờ ai tỏ khúc nôi.
Non biển xiên xiên trời một góc.
Hỡi chồng ôi! Với hỡi con ôi!



IV
Con ôi! Ruột mẹ ngướu (I) như tương.
Bảy nổi ba chìm rất thảm thương.
Khô héo lá gan cây đảnh Ngự (2).
Đầy vơi giọt lệ nước sông Hương (3).
Quê người đành gởi thân trăm tuổi.
Đất khách (4) mong gì nợ bốn phương.
Mẹ cũng trông mau rồi một kiếp.
Để cho vẹn vẽ mối cang thường (5).



V
Cang thường gánh nặng cả hai vai.
Biết tỏ cùng ai? Ai hỡi ai?
Để bụng chỉn e tằm đứt ruột (I).
Hở môi thì sợ vách nghiêng tai (2).
Trăng khuya nương bóng chênh chênh một.
Kiếng bể (3) soi hình tẻ tẻ hai.
Nhắm thử từ đây qua tới đó.
Đường đi non nước độ bao dai? (4)




VI
Bao dai non nước chẳng hay cùng.
Xin gởi hồn ta đến ở chung.
Hôm sớm cho tròn chung một tiết (I).
Trước sau không thẹn với ba tùng (2).
Quê nhà có kẻ lo săn sóc.
Đất khách nương nhau khỏi lạ lùng.
Mảng tính chưa xong, vừa thỉu thỉu (3).
Trống lầu đâu đã đổ tung tung!!





VII
Đã đổ tung tung tiếng trống thành.
Giựt mình thức dậy mới tan canh.
Sương sa lác đác trên tàu lá.
Gió thổi lai rai giữa bức mành (I).
Cảnh ấy tình này thôi hết muốn.
Trời kia đất nọ nỡ cho đành.
Thương nhau chẳng đặng (2) cùng nhau trọn.
Xin hẹn cùng nhau kiếp tái sanh (3).





VIII
Kiếp tái sinh may có gặp không?
Kiếp này đành phụ với non sông.
Chiêm bao lẩn thẩn theo chơn bướm (1).
Tin tức bơ vơ lạc cánh hồng (2).
Tính tới tính lui thân cá chậu (3).
Lo quanh lo quẩn phận chim lồng (4).
Đã không chung hưởng thì thôi chớ.
Sao nỡ xa nhau, chồng hỡi chồng?




IX
Hỡi chồng có thấu nỗi này chăng?
Sóng gió khi không dậy đất bằng (I).
Non nước chia hai trời lộng lộng.
Cha con riêng một biển giăng giăng.
Mối sầu kia gỡ khoanh (2) chưa hết.
Giọt thảm này tuông bửng khó ngăn.
Ngán bấy cuộc đời không gượng gạo.
Canh chầy còn ở dưới cung trăng.





X
Ở dưới cung trăng luống nỉ non.
Đắng cay như ngậm trái bồ hòn (I).
Khói mây dọng quốc (2) nghe hơi thở
Sương tuyết mình ve (3) nhắm đã mòn.
Lằn mõ làng xa canh cốc! cốc!!!
Tiêng chuông chùa cũ giộng bon! bon!!!
Nỗi riêng ai biết ta thương nhớ.
Chồng hỡi chồng! Con hỡi con!


THƯỢNG TÂN THỊ
Viết ở Ba Kè tháng 5 năm 1919 dương lịch.

CHÚ THÍCH MƯỜI BÀI “KHUÊ PHỤ THÁN” DO CHÍNH TÁC GIẢ LÀ THƯỢNG TÂN THỊ VIẾT THÁGNG 3 NĂM 1919 DƯƠNG LỊCH TẠI BA KÈ
Và dấu triện vuông.

10 Bài Họa Vận của Đức Vua Thành Thái

NGUYÊN TÁC


MƯỜI BÀI HỌA VẬN CỦA ĐỨC VUA THÀNH THÁI

Lời tòa soạn của báo Tri Tân số 190 – 191 ngày 7-6-1945 và 7-7-1945.

“Sau khi MƯỜI BÀI KHUÊ PHỤ THÁN và TỤC KHUÊ PHỤ THÁN của Thượng Tân Thị Phan Quốc Quang tiên sinh ra đời , vua Thành Thái đang sống trong vòng lao lý ở châu Phi (Réunion) đọc được hai bài trên bèn họa lại.
Ông Huỳnh Vương Quang, một đọc giả ở Cần Thơ đã chép và gởi cho báo chí mười bài họa vận tập KHUÊ PHỤ THÁN và TỤC KHUÊ PHỤ THÁN. Cứ theo lời ông thì mười bài này do chính đức Thành Thái làm. Bản chí xin cám ơn sao lục của lục gia và vui lòng đăng lên đây để cống hiến quốc dân một bầu tâm huyết của một đấng cố quân nước nhà.

I
Vợ hỡi vợ! Con hỡi con!
Cách nhau trăng khuyết lại trăng tròn.
Ruột tằm đòi đoạn như tơ bủa.
Nước mắt từng phen luống nỉ non.
Xót nỗi tha hương trời thăm thẳm.
Chạnh niềm cố quốc núi thon von.
Trách ai chích mất lòng chim cá.
Vàng đá xui nên phải mỏn mòn.

II

Mỏi mòn con mắt góc trời Âu,
Lủi thủi quê hương trải nỗi đau.
Góc bể mai, chiều cam đã giận.
Chân trời khuya sớm héo gan sầu.
Ba sinh lỡ dở đường duyên nợ.
Muôn dặm phôi pha đám lửa dầu.
Ngẩm lại cuộc đời thêm chán ngán,
Một mình trằn trọc suốt canh thâu.

III
Canh thâu trằn trọc đứng lại ngồi.
Đáo để nhân tình huyết phải sôi.
Chí cả còn chưa xong chuyện ấy.
Bợm già đâu đã mắc tay rồi…
Má hồng luống để ai cam phận,
Con trẻ đành lìa nở khúc nôi.
Trẻ tạo cột người ghê gớm thiệt,
Hỡi vợ ôi! Với hỡi con ôi!

IV
Con ôi! Không lấp nổi dòng Tương.
Nghĩ đến con mà thiệt thảm thương.
Bởi chút xót xa tình cốt nhục.
Mà ra đau đớn cảnh tha hương.
Tuôn lồng cha đã không đành nẻo.
Tháo cũi con rài cũng hết phương.
Thôi thế thì thôi đành mặc thế,
Sao cho khỏi lỗi đạo cang thường.

V
Cang thường ai kẻ nặng hai vai.
Quanh quẩn bây giờ biết hỏi ai?
Cảnh ấy tình này thêm xót dạ,
Trời kia đất nọ hỡi bưng tai.
Đã không non nước gom về một,
Lại khiến gương đồng phải bẻ hai.
Dâu bể đa đoan thôi hết nói,
Ôm lòng thương xót thở than dài.

VI
Thở dài than vắn biết ai cùng?
Rượu giải sầu nay cạn mấy chung,
Cám cảnh thê nhi trời chiếc bách,
Biết ai vây cánh đủ mây tùng?
Yêu tình mỏi mắt trong đăm đẳm,
Cảnh vật cùng ta ngó lạnh lùng.
Non nước chia hai đau đớn nhỉ!
Thành sầu khôn nổi mở cho tung.

VII
Ai mở cho tung mấy cửa thành,
Tư bề lạ mặt lính ai canh?
Ngùi trong bể Á tàu phun khói,
Chạnh nhớ trời Phi liễu rũ mành.
Trách bớ cao xanh sao chẳng đoái,
Lạc loài đen bạc nỡ cho đành.
Sống thừa thôi có mong gì nữa,
Đành để quê người gởi tử sanh.

VIII
Gửi tử sanh nay có tủi không?
Nghĩ ra thêm thẹn với non sông.
Bốn bề chỉ thấy người đen trắng,
Tấc dạ không khuây giọng Lạc Hồng.
Ngày gởi buồn theo hơi gió lọt,
Đêm khuya thẹn với bóng trăng lồng.
Nỗi niềm biết mấy ai bày tỏ,
Trời rộng mênh mông, núi chập chồng.

IX
Chập chồng biết có nẻo nào chăng,
Nhắn nhủ cùng ai kẻ bạn bằng.
Tơ tóc kiếp này đành ngắn ngủi,
Bèo mây nỗi ấy nối dài giăng.
Chiêm bao họa có đôi khi gặp,
Tin tức bây giờ lắm nỗi ngăn.
Căn dặn đôi lời ghi để dạ.
Thương thay chênh chếch nửa vầng trăng.

X
Chếch nửa vầng trăng một nước non.
Một cây thôi đã khó nên hòn.
Kêu sương tiếng nhạn hơi ròng rã,
Nhớ nước chim quyên gáy héo mòn.
Lạch tống quanh nhà xô cuộn cuộn,
Đồng hồ trên vách đánh bon bon.
Mực mài nước mắt tình không cạn.
Vợ hỡi vợ! Con hỡi con!


Cựu hoàng THÀNH THÁI
(Báo Tri Tân số 190-191),
Ngày 7-6 và 7-7 năm 1945)

10 Bài của Hoài Nam Nguyễn Trọng Cẩn

Tiếng Gọi Bên Trời Kỳ ( 10 bài)

Xã tắc khôn nhìn nữa vợ con!
Trăm năm hết tính cuộc vuông tròn.
Nguyền xưa vàng đá trôi dòng nước,
Hồn cũ mây mưa cách mấy non.
Mờ mịt ven trời tin nhạn lạc,
Gập ghềnh đất khách khó câu von.
Phần sầu, phần giận, phần trông nhớ,
Mắt đã mòn thêm ruột lại mòn!

Mắt mòn bên Á lại bên Âu,
Mà nước non nhà có thấy đâu?
Kiến cỏ kêu trời khi lỡ bước,
Mưa ngâu giục khách mấy cơn sầu.
Tấc lòng muôn dặm đôi hàng lệ,
Chiếc bóng năm canh một dĩa dầu.
Trướng phụng kìa ai chờ đợi đó,
Tấm lòng thổn thức suốt canh thâu.

Thổn thức canh thâu đứng lại ngồi,
Càng không yên giấc ruột càng sôi.
Nghìn năm cơ nghiệp còn đâu đó?
Mấy cuộc tang thương sự đã rồi!
Thương kẻ ngậm ngùi khi tựa gối,
Biết con trằn trọc lúc nằm nôi.
Nào con, nào vợ, nào ai đó?
Mình luống thương mình, mình hỡi ôi!

Hỡi ôi, Việc cả bấn như tương,
Để lại cho ai một tấm thương
Mây mắt lờ mờ che đỉnh Ngự
Sóng lòng cuồn cuộn lấp lòng Hương.
Non sông xưa những ngoài muôn dặm,
Trời đất nay đành khép một phương
Nhục nhục, vinh vinh, âu cũng thế.
Tan tan, hợp hợp, vẫn cơ thường.

Cơ thường tan hợp gác bên vai,
Hợp bởi vì ai, tan bởi ai?
Hợp giống cơn mây xây trước mắt,
Tan như trận gió thoảng ngoài tai
Gương sa xuống đất không tròn nửa,
Bóng dọi bên đèn dễ hóa hai?
Thôi nỏ tình chi cho mệt xác,
Quản bao tình vắn lại tình dài.

Tình dài, tình vắn, kể sao cùng,
Hai lẽ công tư đổ lộn chung.
Vì nước đã quên thân vạn thặng,
Không nhà đành phụ bạn tam tùng.
Đỉnh chung một cuộc, mưa tan tác,
Chăn gối đôi nơi, nguyệt lạnh lùng.
Muốn lặng để xem trời đất chuyển,
Sóng cồn đâu đã dậy lung tung.

Lung tung ngọn sóng vỗ quanh thành,
Khắc khoải lòng riêng suốt mấy canh
Cỏ ngậm hơi sương tuông tả lá,
Lan theo ngọn gió phất phơ mành.
Để ai gối chếch lòng bao nả,
Vì nước hoa trôi phận đã đành.
Nông nỗi kiếp nầy thôi đã vậy,
Còn duyên hai nợ kiếp lai sinh.

Kiếp lai sinh có nợ gì không?
Trả hết cho tròn với núi sông.
Xao xác trời Nam trăm lũ kiến,
Chơi vơi bể Bắc một mình hồng.
Rồng nằm bến cạn khôn phun nước,
Phượng mắc dây giăng khó rật lồng.
Nghĩ đến tôi con thêm thẹn hổ,
Lại mang lấy tiếng "đức ông chồng".

Cái “đức ông chồng” bạc lắm chăng?
Tình kia chưa thỏa dạ chưa bằng.
Nguồn ân dòng ái đôi đường cách
Núi thảm non sâu một giải giăng.
Cát dã tràng xe sông khó lấp,
Đá tinh vệ ngậm bể khôn ngăn.
Gương thề một mảnh chia đôi ngã,
Sực nhớ nguyền xưa thẹn với trăng!

Thẹn với trăng già với núi non!
Trăng bao nhiêu tuổi, núi bao hòn?
Trăng toan mở mặt vì mây ám,
Núi muốn quay đầu sợ đá mòn.
Chim Việt lìa rừng ôm tổ khóc,
Ngựa Hồ quen lối thẳng đường bon.
Trăm năm thân thế mong gì nữa?
Xã tắc khôn nhìn nữa vợ con!